ปราสาทสระกำแพงน้อย (Prasat sakampaeng noi)
ตั้งอยู่ในบริเวณวัดเทพปราสาท ตำบลขะยูง อำเภออุทุมพรพิสัย จังหวัดศรีสะเกษ ในตำแหน่งเส้นรุ้ง (Longtitude) ที่ 15 องศา 40 ลิปดา เส้นแวง (Latitude) ที่ 104 องศา 14 ลิปดา 05 ฟิลิปดาตะวันออก อยู่ห่างจากศาลากลางจังหวัดศรีสะเกษ 9 กิโลเมตร (ทางหลวงหมายเลย 226)
ปราสาทสระกำแพงน้อย เป็นโบราณสถานที่สำคัญแห่งหนึ่งในจังหวัดศรีสะเกษ เป็นศิลปะเขมรแบบบายน สันนิษฐานว่าบริเวณนี้คงจะเป็นที่ตั้งชุมชนโบราณมาก่อน ภาพจำหลักทับหลังบางชิ้นมีอยู่ในราวพุทธศตวรรษที่ 16 แต่สิ่งก่อสร้างอื่นที่ปรากฏนั้นเป็นสิ่งก่อสร้างในราวพุทธศตวรรษที่ 18 หรือในรัชสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ปราสาทสระกำแพงน้อยเป็นศาสนสถานในศาสนาฮินดู ลัทธิไศวนิกาย และเป็นอโรคยาศาลด้วย ปราสาทสระกำแพงน้อย มีองค์ประกอบสำคัญดังนี้
1. กำแพงแก้ว
ก่อด้วยศิลาแลงสูง 1.80 เมตร เป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า กว้าง 21.50 เมตร ยาว 34.50 เมตร ล้อมรอบองค์ปราสาทปัจจุบันพังทลายลงเกือบหมดสิ้น
2. โคปุระหรือซุ้มประตู
ซึ่งเป็นส่วนที่เชื่อมต่อกับแนวกำแพงแก้วอยู่ทางด้านตะวันออก กรอบประตูทำด้วยหินทราย ซุ้มประตูทำด้วยศิลาแลงวางซ้อนทับกันเป็นรูปหน้าจั่วด้านข้างมีหน้าต่างเตี้ยๆ กรอบและลูกกรงหน้าต่างทำด้วยหินทราย ซุ้มประตูทางเข้ามีขนาดกว้าง 10 เมตร สูง 12 เมตร ด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ห่างจากบริเวณประตูเล็กน้อย มีทับหลังจำหลักเป็นรูปพญานาคกำลังแผ่พังพานแต่ลวดลายถูกทำลายไปอย่างน่าเสียดาย
3. ปรางค์หรือองค์ปราสาท
มีฐานเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส ขนาด 4.90 เมตร ก่อด้วยสิลาแลงย่อมุมสูง 11 เมตร ประตูเข้าหันหน้าไปทางด้านทิศตะวันออก กรอบและเสาประตูทำด้วยหินทราย มีลักษณะเป็นรูปแปดเหลี่ยม เดิมทีเดียวประตูมีมุขยื่นออกมาประมาณ 2.70 เมตร (ปัจจุบันพังหมดแล้ว) ภายในองค์ปราสาทเป็นห้องแคบๆ เคยมีฐานศิลาแลงซึ่งเป็นที่ประดิษฐานศิวลึงค์ด้วย แต่ปัจจุบันหายไป สำหรับด้านหลังองค์ปราสาททำเป็นประตูหลอก
4. วิหาร หรือบรรณาลัย
ก่อด้วยศิลาแลง กว้าง 3.65 เมตร ยาว 5.80 เมตร อยู่ทางด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ขององค์ปราสาท (ติดกำแพงแก้ว) มีประตูเข้าออกทางด้านทิศตะวันตก มีทับหลังจำหลักเป็นรูปพระวิรุณประทับบนแท่น มีหงส์แบกสามตัว
5. สระน้ำ หรือบาราย
เยื้องแนวกำแพงแก้วไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ประมาณ 5 เมตร มีสระน้ำหรือบาราย กว้าง 9 เมตร ยาว 11 เมตร ลึกประมาณ 3 เมตร ผนังขอบสระก่อด้วยสิลาแลงทอดเป็นชั้นๆ ลงไปถึงก้นสระ สันนิษฐานว่าเป็นสระน้ำศักดิ์สิทธิ์ที่ใช้ในการประกอบพิธีกรรมทางศาสนาและอาจใช้ทั้งการบริโภคและอุปโภคด้วยเพราะมีน้ำขังตลอดปี ห่างไปอีกประมาณ 60 เมตร มีสระน้ำขนาดใหญ่กว้างประมาณ 80 เมตร ยาว 150 เมตร ลึกประมาณ 3 เมตร และรอบๆ คันขอบสระ มีต้นไม้ (ต้นยาง กะบาก) ขึ้นอย่างหนาแน่นทำให้ภูมิทัศน์โดยทั่วไปดูร่มรื่น
ปราสาทสระกำแพงน้อยในปัจจุบันชำรุดทรุดโทรมมากซึ่งอาจเนื่องมาจากกาลเวลา น้ำฝนและแรงสั่นสะเทือนของรถยนต์ล้วนมีผลกระทบต่อการดำรงอยู่ของปราสาทแม้มีจะเหล็กค้ำยันไว้ก็ยากที่จะทำให้องค์ประสาทมีความมั่นคงและยืนยงอยู่ได้ หากรัฐบาลหรือหน่วยที่เกี่ยวข้องไม่เร่งปฏิสังขรณ์เป็นการด่วน
******************************************************
(ข้อมูลจากหนังสือ “รวมศาสนสถานโบราณในจังหวัดศรีสะเกษ” โดยคุณสำลี ศรปัญญา)
| 
